AI od podstaw
30 poradników w dziale: czym jest sztuczna inteligencja, uczenie maszynowe, sieci neuronowe, modele językowe (LLM), tokeny, kontekst, parametry, trening a działanie, halucynacje — prostym językiem, z przykładami z życia.
Podstawy
AI od podstawCo to jest sztuczna inteligencja i czym różni się od zwykłego programuPewnie słyszałeś to określenie w wiadomościach, w reklamach banków i przy okazji filtra spamu w skrzynce pocztowej. Sztuczna inteligencja to jednak nie magiczny mózg w pudełku, tylko zestaw technik, dzięki którym komputer radzi sobie z zadaniami, których nie da się opisać prostą listą poleceń. W tym poradniku pokażę, czym różni się program z jasnymi regułami od systemu, który uczy się na przykładach, i dlaczego nie warto traktować AI jak myślącego człowieka. 8 min · podstawyAI od podstawUczenie maszynowe wyjaśnione na przykładzie rozpoznawania kotów i psówUczenie maszynowe to sposób, w jaki komputer uczy się czegoś na przykładach, zamiast dostawać gotowe reguły od programisty. Najprościej pokazać to na dziecku, które z obrazków nauczyło się odróżniać kota od psa. W tym poradniku przejdziemy przez dane uczące, etykiety, wynik i błąd, a na końcu zobaczysz, dlaczego ten sam pomysł stoi za czatami i rozpoznawaniem twarzy w telefonie. 7 min · podstawyAI od podstawSieć neuronowa dla laika: jak działa i dlaczego nazywa się „neuronowa”Kiedy czytasz, że nowy czat AI „opiera się na sieci neuronowej”, brzmi to jak coś z laboratorium. W rzeczywistości to jeden z najstarszych i najprostszych pomysłów w całej sztucznej inteligencji, luźno inspirowany tym, jak działają komórki nerwowe. Ten poradnik wyjaśni, z czego składa się sieć, czym są wagi i dlaczego mówienie o „mózgu” wymaga ostrożności. 7 min · podstawyAI od podstawCzym jest model językowy (LLM) i jak zgaduje kolejne słowaKiedy piszesz wiadomość w telefonie, a klawiatura podpowiada kolejne słowo, dostajesz mały przedsmak tego, co robi model językowy. LLM, czyli duży model językowy (ang. large language model), działa podobnie, tylko na znacznie większą skalę i z dużo bardziej złożoną matematyką. Ten poradnik wyjaśnia, skąd bierze się wrażenie, że czat „wie” i „rozumie”, oraz gdzie leżą jego granice. 7 min · podstawyAI od podstawCo to jest token i dlaczego AI liczy tekst w tokenachKiedy wklejasz do AI długi tekst albo czytasz, że model ma limit tokenów, pojawia się pytanie: co to właściwie jest token? Odpowiedź jest prosta, ale ma praktyczne skutki. Model nie czyta liter ani słów tak jak Ty, tylko kawałki tekstu, a limity i opłaty liczy właśnie w nich. Poniżej pokazuję na polskim zdaniu, jak wygląda podział na tokeny i dlaczego nasz język zwykle zużywa ich więcej niż angielski. 7 min · podstawyAI od podstawOkno kontekstu: dlaczego AI „zapomina”, co mówiłeś wcześniejRozmawiasz z czatem AI od pół godziny. Na początku podałeś imię klienta, budżet i ton wypowiedzi, a po kilkudziesięciu wiadomościach model pomylił imię albo o wszystkim zapomniał. To nie złośliwość ani awaria, tylko skutek jednej granicy, którą nazywa się oknem kontekstu. 6 min · podstawyAI od podstawParametry modelu AI: co znaczy „model 7B” i „70B”Nazwy modeli AI często wyglądają jak numery seryjne: 7B, 13B, 70B. Liczba przed literą B mówi, ile parametrów ma model, czyli ile „pokręteł” zostało dostrojonych podczas treningu. Zrozumienie tego pomaga wybrać model, który zadziała na Twoim komputerze, a nie tylko dobrze wygląda w opisie. 6 min · podstawyAI od podstawHalucynacje AI: skąd się biorą i jak się przed nimi chronićPytasz AI o datę wydarzenia, a dostajesz odpowiedź równie pewną siebie jak prawdziwa, tylko że nieprawdziwą. Tak działają halucynacje, czyli błędy, które brzmią jak fakty. Ten poradnik wyjaśnia, skąd się biorą, w jakich sytuacjach pojawiają się najczęściej i jak je wyłapać, zanim trafią do pracy szkolnej, oferty sprzedaży albo decyzji. 8 min · podstawyAI od podstawSkąd AI zna odpowiedzi: dane treningowe i granica wiedzyPytasz czat o przepis, o historię miasta albo o to, jak działa jakaś funkcja w telefonie, i dostajesz odpowiedź po kilku sekundach. Model wie tyle, ile przeczytał podczas nauki, a ta nauka ma swój koniec, który wyznacza granicę jego wiedzy. Zrozumienie tej granicy pozwala korzystać z AI mądrzej i rzadziej dać się zaskoczyć błędnym odpowiedziom. 8 min · podstawyAI od podstawGeneratywna AI a „klasyczna” AI: czym się różnią i kiedy co wybraćGdy słyszysz „sztuczna inteligencja”, pewnie myślisz o czacie, który pisze maile albo generuje obrazki. Od lat działają jednak systemy, które niczego nie tworzą, tylko oceniają: czy wiadomość to spam, czy transakcja kartą wygląda podejrzanie, ile sztuk towaru sklep sprzeda w przyszłym miesiącu. Ten poradnik pokazuje, czym różnią się te dwa podejścia i jak rozpoznać, które przyda się w Twoim przypadku. 7 min · podstawyAI od podstawCo to są wagi modelu AI i dlaczego plik z modelem waży gigabajtyPobierasz model AI i widzisz, że plik ma kilka gigabajtów, choć zwykły dokument tekstowy waży kilka kilobajtów. Skąd ta różnica? Odpowiedź kryje się w słowie „wagi”, czyli w zapisanych liczbach, które razem stanowią wiedzę modelu. 8 min · podstawyAI od podstawModele otwarte i zamknięte: czym się różnią dla zwykłego użytkownikaPiszesz w czacie AI i rzadko zastanawiasz się, gdzie tak naprawdę działa model po drugiej stronie. Jedne modele dostępne są wyłącznie przez gotową usługę, inne można pobrać i uruchomić na własnym komputerze. Ten podział wpływa na prywatność, koszty, jakość odpowiedzi i to, co możesz zrobić z wynikiem. 9 min · podstawyAI od podstawCo to jest multimodalność: AI, która widzi, słyszy i czytaWielu z nas poznało AI przez czat, w którym piszemy pytanie i dostajemy odpowiedź tekstem. Model multimodalny idzie dalej, bo przyjmuje także zdjęcia, nagrania głosu, a w niektórych aplikacjach również pliki z dokumentami. Ten poradnik wyjaśnia, co oznacza to słowo, jak działa w praktyce i w jakich miejscach takie narzędzia najczęściej się mylą. 7 min · podstawyAI od podstawBardzo krótka historia AI: od lat 50. do dzisiejszych czatówDzisiejsze czaty wydają się nagłym wynalazkiem, ale ich korzenie sięgają lat 50. ubiegłego wieku. Historia AI to seria wielkich obietnic, rozczarowań i powrotów, a każdy etap zostawił coś, z czego korzystasz dziś. Poniżej przechodzimy przez nią krok po kroku, bez wzorów i bez zbędnych dat. 7 min · podstawyAI od podstawCzy AI naprawdę rozumie? Różnica między przewidywaniem a rozumieniemPiszesz do czatu, a on odpowiada zdaniami, które brzmią jak od rozsądnego człowieka. Czy to znaczy, że coś rozumie? Odpowiedź nie jest ani prosta, ani jednoznaczna, dlatego rozłożymy ją na części. 8 min · podstawyAI od podstawMity o AI, w które wierzy wielu ludziSztuczna inteligencja obrosła opowieściami: raz to wszechwiedzący asystent, raz maszyna, która zabierze nam pracę i zacznie rządzić. Prawda jest mniej efektowna, ale bardziej przydatna, kiedy chcesz z AI korzystać na co dzień. Poniżej sześć mitów, które najczęściej słyszymy, a przy każdym krótkie sprostowanie. 8 min · podstawyAI od podstawAlgorytm, model, aplikacja: porządek w pojęciach AISłowa algorytm, model i aplikacja pojawiają się w tekstach o AI obok siebie, jakby znaczyły to samo. Tymczasem to trzy różne rzeczy, które łatwo pomylić, a czat AI łączy je naraz. Wyjaśnię to na przykładzie kuchni: przepisu, gotowego dania i restauracji. 7 min · podstawyAI od podstawJak AI rozpoznaje obrazy: od pikseli do „to jest kot”Kiedy telefon sam grupuje zdjęcia według osób albo sklep podpowiada kategorię po wrzuceniu fotki, za tym stoi rozpoznawanie obrazów. Z zewnątrz wygląda to jak magia, ale komputer nie widzi kota tak jak Ty. Zaczyna od liczb, a dopiero po wielu warstwach obliczeń dochodzi do wniosku „to jest kot”. 8 min · podstawyAI od podstawDlaczego AI potrzebuje kart graficznych: równoległe liczenie wyjaśnione prostoJeśli słyszałeś, że do sztucznej inteligencji potrzeba mocnej karty graficznej, pewnie zastanawiasz się, co karta do grafiki ma wspólnego z rozmową z czatem. Odpowiedź jest prostsza, niż wygląda: AI w większości wykonuje ogromną liczbę prostych działań naraz, a karta graficzna została zbudowana właśnie do takiej pracy. Ten poradnik pokaże to na przykładzie jednego mistrza i tysiąca uczniów. 7 min · podstawy
Dla średnio zaawansowanych
AI od podstawTrening a działanie modelu: czym jest inferencjaKażda odpowiedź, którą dostajesz od czata, powstaje w ułamku chwili, a model w tym czasie niczego się nie uczy. Działa wyłącznie z tym, czego nauczył się wcześniej, i na podstawie Twojego pytania liczy wynik. Ten etap nazywa się inferencją i to właśnie on decyduje o kosztach, szybkości działania oraz o tym, czy model da się uruchomić na Twoim własnym komputerze. 7 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawCzym jest uczenie głębokie (deep learning) i czemu zrobiło karieręKiedy czytasz, że aparat sam rozpoznaje twarze albo czat napisał za Ciebie list, za tym zwykle stoi uczenie głębokie. Jego pomysł jest prosty: budować systemy z wielu warstw, a każda z nich wyłapuje coś trochę bardziej złożonego. Poniżej wyjaśniam, co to znaczy, dlaczego ta technika rozwinęła się dopiero niedawno i co z tego wynika dla zwykłego użytkownika. 7 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawTransformer: wynalazek, dzięki któremu powstały współczesne czatyGdy piszesz do czatu zdanie i dostajesz płynną odpowiedź, za kulisami pracuje model, który musi ustalić, na które słowa w Twoim tekście zwrócić uwagę. Jednym z najważniejszych pomysłów, które to umożliwiły, jest architektura transformer, opisana po raz pierwszy w 2017 roku przez zespół badaczy z Google. W tym poradniku wyjaśniam ją bez wzorów, na przykładach z codziennego życia. 8 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawJak AI uczy się na błędach: uczenie ze wzmocnieniem i oceny ludziModel językowy po treningu podstawowym potrafi kontynuować tekst, ale nie zawsze wie, jak być pomocny, uprzejmy i ostrożny. Żeby to poprawić, twórcy dopracowują go, pokazując ludziom kilka odpowiedzi i pytając, która jest lepsza. Ten poradnik wyjaśnia, na czym polega ta metoda, po co się ją stosuje i czego nie powinieneś z niej oczekiwać. 8 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawFine-tuning, czyli dostrajanie modelu: co to znaczy i kiedy jest potrzebneDostrajanie modelu, czyli fine-tuning, brzmi jak coś, co robią tylko informatycy w dużych firmach, i w dużej części tak właśnie jest. Ten poradnik wyjaśnia prostym językiem, czym jest douczanie modelu na własnych przykładach, czym różni się od dobrego polecenia i od RAG oraz dlaczego większość osób nie potrzebuje go wcale. 8 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawRAG, czyli AI z własnymi dokumentami: jak to działa bez żargonuWyobraź sobie, że chcesz zapytać AI o zapisy we własnej umowie najmu albo o to, jak działa stara instrukcja pralki. Zwykły czat tych dokumentów nigdy nie widział, więc może zgadywać. RAG to sposób, który pozwala mu najpierw zajrzeć do Twoich plików, a dopiero potem odpowiedzieć. 7 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawEmbedding: jak komputer „rozumie”, że dwa zdania znaczą to samoWpisujesz w wyszukiwarkę „buty na deszcz do biegania”, a sklep ma ofertę „wodoodporne obuwie sportowe”. Żadne słowo się nie zgadza, a mimo to dobrze byłoby, gdyby wyszukiwarka pokazała ją na początku. Pomaga w tym embedding, czyli zapis znaczenia tekstu w postaci liczb, który tłumaczymy tu bez matematyki i bez żargonu. 8 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawTemperatura w modelu AI: dlaczego raz odpowiada tak, a raz inaczejZadajesz modelowi AI to samo pytanie dwa razy i dostajesz dwie różne odpowiedzi. To nie usterka i nie kaprys programu, tylko ustawienie, które nazywa się temperaturą. Poniżej wyjaśniam, co ono robi, kiedy pomaga niska wartość, a kiedy wysoka, i jak nie dać się zwieść pewnie brzmiącym tekstom. 7 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawModele rozumujące AI: czym różnią się od zwykłych czatówCoraz częściej w czatach AI pojawia się przełącznik albo osobny tryb, który obiecuje dokładniejsze odpowiedzi kosztem czasu. Za tym przełącznikiem zwykle stoi model rozumujący. W tym poradniku wyjaśniam, czym różni się od zwykłego czatu, dlaczego lepiej radzi sobie z zadaniami wieloetapowymi i kiedy jego dodatkowa praca jest po prostu zbędna. 6 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawAI wąska i ogólna: czym jest AGI i dlaczego o nią się spieraSłowo AGI pojawia się w wiadomościach coraz częściej, a większość osób nie wie, co dokładnie oznacza. Ten poradnik wyjaśnia, czym różni się AI do jednego zadania od hipotetycznej AI ogólnej. Pokażę też, dlaczego nawet specjaliści nie mają wspólnej definicji i jak czytać takie obietnice bez ulegania szumowi wokół nich. 7 min · dla średnio zaawansowanychAI od podstawNowinki: małe modele AI, które działają na telefonie i laptopieJeszcze niedawno rozmowa z dobrym modelem językowym oznaczała wysyłanie tekstu do dużego centrum danych. Dziś coraz częściej pracują też modele mniejsze, które mieszczą się w pamięci telefonu albo laptopa. Ten poradnik wyjaśnia, dlaczego modele się zmniejszają, co zyskujemy, co tracimy i jak bezpiecznie wypróbować taki model u siebie. 8 min · dla średnio zaawansowanych
Specjaliści AI
Potrzebujesz specjalisty od AI?
Skontaktuj się z najlepszymi — nasz zespół jest do Twojej dyspozycji. Wdrożenie AI w firmie, model AI na własnym serwerze, automatyzacja, grafika i wideo AI, opisy i sprzedaż z AI — opisz, czego potrzebujesz, a odezwiemy się z propozycją.
- Doradzimy, od czego zacząć i co się opłaca
- Modele lokalne, serwery i karty graficzne — dobór i uruchomienie
- Automatyzacje, które oszczędzają godziny pracy
Centrum AI allee: poradniki przygotowuje redakcja allee. Opisy sprzętu i programów mają charakter informacyjny — aktualne parametry, ceny i instrukcje sprawdzaj u producenta. Artykuły o prawie i zdrowiu nie zastępują porady prawnika ani lekarza. Więcej poradników znajdziesz w Centrum porad allee.