W skrócie
- Przy każdym ogłoszeniu obniżki ceny konsumentowi podajesz obok niej najniższą cenę, jaka obowiązywała w ciągu 30 dni przed wprowadzeniem obniżki.
- Cenę odniesienia ustala się na podstawie historii cen produktu, a nie ceny „katalogowej” czy sugerowanej przez producenta, więc musisz tę historię zapisywać.
- Wcześniejsze promocje też się liczą: jeśli towar był tydzień temu tańszy, to ta niższa cena staje się punktem odniesienia.
- Przekreślona cena nie może wprowadzać w błąd, a każda inna „cena regularna” obok ceny odniesienia wymaga ostrożności.
- Najlepiej zabezpieczają Cię prosty rejestr zmian cen, jedna reguła liczenia dla wszystkich kanałów sprzedaży i przegląd kampanii przed startem.
Na czym polega obowiązek z dyrektywy Omnibus
Dyrektywa Omnibus zmieniła w całej Unii zasady informowania konsumentów o cenach. W Polsce jej założenia wprowadzono do ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług. Sedno jest proste: gdy ogłaszasz obniżkę ceny, obok nowej, niższej ceny musisz podać informację o najniższej cenie, jaka obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki.
Przepis ma jeden cel. Chodzi o to, żeby kupujący mógł ocenić, czy promocja jest prawdziwa, a Ty nie mógł jej „ozdobić” sztucznie podniesioną ceną sprzed akcji. Kto choć raz widział „obniżkę” z 399 zł do 349 zł na produkt, który przez miesiąc kosztował 340 zł, wie, jak to działało wcześniej.
Obowiązek dotyczy sprzedaży konsumentom, czyli klientom kupującym w celu niezwiązanym z ich działalnością. Jeśli sprzedajesz też firmom, rozdziel w głowie te dwa obszary, ale w sklepie internetowym zwykle i tak pokazujesz jedną cenę wszystkim, więc praktyczniej stosować zasadę dla całej oferty. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów sprawują m.in. UOKiK i Inspekcja Handlowa, a skutki naruszeń mogą obejmować kary finansowe. Aktualne szczegóły sprawdzisz na stronie UOKiK i na gov.pl.
Kiedy obowiązek się włącza
Włącza go ogłoszenie obniżki, a nie sama zmiana ceny w systemie. Jeśli po cichu zmniejszysz cenę z 120 zł na 110 zł i nigdzie nie napiszesz, że to promocja, nie komunikujesz obniżki. Gdy tylko dodasz baner „taniej o 10 zł”, przekreślisz starą cenę, wpiszesz „-8%” albo wyślesz newsletter z hasłem „obniżka”, obowiązek zaczyna działać.
Ogłoszeniem jest każdy komunikat, który pokazuje klientowi, że cena spadła: karta produktu, lista wyników, kategoria akcyjna, grafika reklamowa, wiadomość e-mail, a także opis w mediach społecznościowych. Jeśli hasło „-30%” pojawia się na bannerze w kampanii obejmującej setki produktów, musisz zadbać o to, by przy każdym z nich klient zobaczył właściwą informację o cenie odniesienia. Sposób prezentacji w kampaniach zbiorczych sprawdź w wytycznych UOKiK, bo to jeden z obszarów, gdzie interpretacje się rozwijają.
Obowiązek dotyczy też ofert w marketplace. Jeśli sprzedajesz przez platformę, odpowiadasz za ceny i komunikaty o promocjach w swoich ofertach. Platforma daje narzędzia, ale to Ty decydujesz, jak ustawisz ceny, więc to Ty musisz pilnować historii.
Jak liczyć cenę odniesienia krok po kroku
Cena odniesienia to najniższa cena, jaką klient mógł zapłacić za dany towar w okresie 30 dni bezpośrednio przed wprowadzeniem obniżki. Nie średnia, nie cena z pierwszego dnia okresu i nie cena „typowa”. Najniższa, czyli także ta z poprzedniej promocji, jeśli mieściła się w tym oknie. Chodzi o cenę dla konsumenta, czyli z podatkiem VAT.
Najprościej zrobić z tego rutynę, którą wykonuje się przed każdą akcją, a w dużym asortymencie robi automat.
- Ustal dzień, w którym obniżka wchodzi w życie, i cofnij się o 30 dni.
- Wypisz wszystkie ceny brutto, jakie obowiązywały w tym czasie dla danego produktu, także krótkotrwałe, na przykład z jednego weekendu.
- Wybierz najniższą z nich. To jest cena odniesienia, którą podajesz obok nowej ceny.
- Sprawdź, czy produkt nie jest w ofercie krócej niż 30 dni. Wtedy punktem odniesienia jest najniższa cena z okresu, w którym był w sprzedaży.
- Zapisz datę, cenę odniesienia i cenę promocyjną w rejestrze, żebyś mógł wykazać poprawność, gdyby ktoś o to zapytał.
- Przy wariantach (rozmiar, kolor) sprawdź, czy ceny wariantów były takie same. Jeśli różniły się, licz cenę odniesienia dla każdego wariantu z osobna.
Przykłady liczbowe, które warto przećwiczyć
Przykład pierwszy, najprostszy. Przez 25 dni słuchawki kosztowały 200 zł, potem przez 5 dni 180 zł, a dziś ogłaszasz promocję za 150 zł. Najniższa cena z 30 dni przed obniżką to 180 zł. Komunikat będzie więc brzmiał mniej więcej: „150 zł, najniższa cena z 30 dni przed obniżką: 180 zł”. Rabat od ceny odniesienia wynosi 30 zł, a nie 50 zł. Jeśli w materiale reklamowym pokażesz „oszczędzasz 50 zł”, wprowadzasz klienta w błąd.
Przykład drugi, rozczarowujący, ale uczciwy. Produkt przez 40 dni kosztował 100 zł. Dziesięć dni przed Black Week podniosłeś cenę do 130 zł, a w akcji obniżasz do 110 zł. Wygląda na rabat, jednak najniższa cena z ostatnich 30 dni to 100 zł, więc to właśnie ją musisz pokazać. Klient widzi, że 110 zł to wzrost względem poprzedniej najniższej ceny, i Twoja „promocja” przestaje działać. Dlatego taktyka podnoszenia ceny tuż przed akcją to ślepa uliczka.
Przykład trzeci dotyczy powtarzanych promocji. W poniedziałek obniżasz cenę z 80 zł na 60 zł na trzy dni. Po powrocie do 80 zł za tydzień chcesz zrobić kolejną akcję za 65 zł. Cena odniesienia to 60 zł, bo tamta krótka promocja mieści się jeszcze w 30-dniowym oknie. Częste, krótkie obniżki więc obniżają punkt odniesienia na kolejne tygodnie. To dobra wiadomość dla klientów i ważny sygnał dla Ciebie przy planowaniu kalendarza akcji.
Przekreślone ceny, „cena regularna” i procenty
Przekreślona cena kusi, bo działa na wyobraźnię, ale to najczęstsze źródło kłopotów. Jeśli przekreślasz kwotę, która nie była ceną rzeczywiście stosowaną przez Ciebie w sprzedaży, albo była nią tylko przez chwilę, ryzykujesz zarzut wprowadzania w błąd, niezależnie od przepisu o cenie odniesienia. Za bezpieczny punkt wyjścia przyjmij zasadę: przekreślasz to, co faktycznie obowiązywało, a obok podajesz wymaganą informację o najniższej cenie z 30 dni.
Jeżeli obok ceny odniesienia pokazujesz jeszcze inną wartość, na przykład „cena regularna” albo cenę sugerowaną przez producenta, miej pewność, że da się ją uzasadnić i że nie sugeruje większej oszczędności, niż klient faktycznie zyska. Jeśli masz wątpliwości, uprość komunikat: nowa cena plus najniższa cena z 30 dni. Mniej efektownie, za to bezpiecznie.
Z procentami bywa podobnie. Rabat „-25%” liczony od ceny wyższej niż cena odniesienia daje klientowi fałszywy obraz. Jeśli piszesz o procencie, licz go tak, by był zgodny z ceną odniesienia, albo nie podawaj go wcale. Przy kodach rabatowych i kuponach dla wszystkich klientów stosuj tę samą logikę co przy zwykłej obniżce. Przy rabatach przeznaczonych dla wybranej grupy, na przykład za zapis do newslettera, interpretacje bywają zniuansowane, więc sprawdź aktualne stanowisko UOKiK, zanim zbudujesz na nich kampanię.
Wyjątki i sytuacje graniczne ogólnie
Przepisy przewidują kilka sytuacji szczególnych i warto je znać, nawet jeśli dotyczą mniejszości produktów. Pierwsza to towary oferowane krócej niż 30 dni, gdzie liczy się okres, w którym produkt był w sprzedaży. Druga to towary, które szybko się psują lub mają krótki termin przydatności: dla nich ustawa wprowadza odrębne zasady ustalania ceny odniesienia. Trzecia to obniżki stopniowe, czyli kolejne kroki w dół w ramach jednej akcji, przy których cenę odniesienia ustala się inaczej niż przy pojedynczej obniżce.
Nie opieraj się na pamięci ani na skrótach z forów. Szczegóły, na przykład to, jak długo trwa obniżka stopniowa i od jakiego momentu liczy się okno 30 dni, mają znaczenie praktyczne i mogą być doprecyzowywane w interpretacjach. Zajrzyj do tekstu ustawy na gov.pl, do wytycznych na stronie UOKiK i do biznes.gov.pl, a przy większym asortymencie skonsultuj procedurę z prawnikiem.
Wyjątki dotyczą też tego, co w ogóle jest obniżką. Wyprzedaż końcowa, wycofanie produktu z oferty czy akcja „drugi produkt taniej” to różne mechanizmy handlowe. Przed startem rozstrzygnij, czy w danej akcji ogłaszasz obniżkę ceny, czy tylko korzyść dodatkową, na przykład upominek, bo od tego zależy obowiązek informacyjny.
Typowe błędy sprzedawców
Większość problemów nie bierze się z celowego działania, tylko z bałaganu w danych. Cena zmienia się w sklepie, w arkuszu, w marketplace i w pliku produktowym, a nikt nie prowadzi pełnej historii. Gdy przychodzi pismo z pytaniem o cenę z konkretnego dnia, okazuje się, że nie ma na czym oprzeć odpowiedzi.
Poniżej błędy, które pojawiają się najczęściej.
- Brak rejestru cen: nie zapisujesz zmian, więc nie wiesz, jaka była najniższa cena w ostatnich 30 dniach.
- Cena odniesienia z ceny katalogowej: bierzesz kwotę z cennika dostawcy zamiast ceny, którą faktycznie stosowałeś.
- Pominięcie wcześniejszych promocji: zapominasz, że krótka akcja sprzed dwóch tygodni obniżyła punkt odniesienia.
- Różne ceny w różnych kanałach: w sklepie podajesz jedną cenę odniesienia, a w marketplace inną, mimo że produkt jest ten sam.
- Sztuczna podwyżka przed akcją: podnosisz cenę na kilka dni, żeby rabat wyglądał lepiej. Cena odniesienia i tak będzie niższa, a sam manewr jest ryzykowny.
- Procent liczony od ceny wyższej niż cena odniesienia: „-40%” w banerze, choć realna obniżka jest znacznie mniejsza.
- Informacja ukryta: cena odniesienia zapisana drobnym szarym drukiem lub widoczna dopiero po kilku kliknięciach.
- Brak kontroli po akcji: promocja się kończy, ale stary baner nadal wisi w newsletterze lub w grafice w mediach społecznościowych.
Jak uporządkować proces w sklepie i w kilku kanałach
Najpewniejsza metoda to jedna zasada i jeden zapis. Wybierz miejsce, w którym ceny są źródłem prawdy: zwykle system sklepu albo ERP. Skonfiguruj tam historię zmian cen lub eksportuj ceny raz dziennie do prostego arkusza z datą. Dopiero na tej podstawie wyliczaj ceny odniesienia dla kampanii. Przy tysiącach produktów robi to oprogramowanie, przy kilkudziesięciu wystarczy zdyscyplinowany arkusz.
Gdy sprzedajesz w kilku kanałach, pilnuj zgodności. Jeśli podłączasz sklep do marketplace przez allee Connect, ceny i stany są synchronizowane ze sklepem, więc zmiana ceny w jednym miejscu trafia do pozostałych. To wygodne, ale pamiętaj, że synchronizacja przenosi także błędy. Dlatego prowadź historię cen u siebie i sprawdzaj, czy komunikat o promocji jest spójny wszędzie tam, gdzie pokazujesz produkt. Szerzej o tym, jak utrzymać zgodność cen i stanów, piszemy w osobnym poradniku o synchronizacji.
Dobrą praktyką jest też krótki przegląd przed startem każdej kampanii. Dwie osoby, jedna lista: czy ceny odniesienia są policzone, czy grafiki nie obiecują więcej, niż wynika z obliczeń, czy wszystkie kanały dostały tę samą wersję komunikatu i czy ktoś wyznaczony wyłącza akcję w dniu zakończenia.
Promocje, które są legalne i nadal się opłacają
Omnibus nie zabrania promocji. Zabrania ich udawania. Jeśli Twoja cena naprawdę spada, a komunikat jest uczciwy, możesz stosować obniżki tak samo często jak wcześniej. Zmienia się tylko to, że rabat jest od prawdziwego punktu odniesienia, więc musi być prawdziwie atrakcyjny. Zamiast jednej wielkiej „obniżki” z dopiętą na szybko podwyżką lepiej działają dwie rzeczy: stabilna, konkurencyjna cena na co dzień i kilka dobrze zaplanowanych akcji w ciągu roku, na przykład w sezonie czy w okolicach Black Week. Kalendarz akcji opisujemy w osobnym poradniku.
Margines na prawdziwą obniżkę musi z czegoś wynikać. Przed akcją policz marżę po obniżce, uwzględniając koszty zakupu, wysyłki, prowizji i zwrotów. Niższa prowizja na platformie daje wybór: większą marżę albo niższą cenę, a przy promocji możesz podzielić tę różnicę między jedno i drugie. Allee oferuje prowizje niższe nawet o połowę niż największe platformy w tej samej kategorii, więc przy tych samych założeniach masz więcej miejsca na rabat bez schodzenia poniżej opłacalności. Jak liczyć marżę krok po kroku, wyjaśniamy w osobnym poradniku.
Są też sposoby, by zachęcić do zakupu bez obniżania ceny: darmowa dostawa, drobny upominek, zestaw z akcesorium, szybka wysyłka. Przy takich korzyściach nie ogłaszasz obniżki ceny towaru, więc masz mniej obowiązków informacyjnych, a klient dostaje realną wartość. Oceń jednak komunikat przez pryzmat zasady, że nie wolno wprowadzać w błąd, i sprawdź to z aktualnymi wytycznymi UOKiK.
Lista kontrolna przed każdą promocją
Ten krótki zestaw pytań wystarczy, żeby wyłapać większość pomyłek. Wydrukuj go, wklej do wspólnego dokumentu albo zamień w zadanie w swoim systemie, a przed startem akcji odhacz każdy punkt.
Na koniec jedna uwaga formalna. Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady księgowego lub prawnika. Przepisy i ich interpretacje mogą się zmieniać, więc aktualne informacje sprawdzaj na gov.pl, biznes.gov.pl i w materiałach UOKiK, a przy wątpliwościach skonsultuj konkretny przypadek ze specjalistą.
- Czy znam datę wprowadzenia obniżki i okno 30 dni przed nią?
- Czy mam zapisaną historię cen brutto dla każdego produktu i wariantu?
- Czy cena odniesienia to najniższa cena z okna, z uwzględnieniem wcześniejszych promocji?
- Czy produkty nowe lub z krótką historią sprzedaży oznaczyłem do osobnego sprawdzenia?
- Czy procent rabatu i kwota oszczędności wynikają z ceny odniesienia?
- Czy przekreślona cena była faktycznie stosowana i czy nie sugeruje większej korzyści?
- Czy komunikat jest taki sam w sklepie, marketplace, newsletterze i reklamach?
- Czy ktoś odpowiada za zakończenie promocji i usunięcie grafik w dniu końca?
- Czy zapisałem w rejestrze ceny i daty tej akcji?
Najczęstsze pytania
Czy najniższa cena z 30 dni dotyczy każdej obniżki?
Obowiązek pojawia się, gdy ogłaszasz obniżkę ceny konsumentom. Wtedy obok nowej ceny podajesz najniższą cenę z 30 dni przed obniżką. Wyjątki, na przykład dla towarów szybko psujących się, sprawdź w ustawie i wytycznych UOKiK.
Jak policzyć cenę odniesienia, jeśli produkt jest w sprzedaży krócej niż 30 dni?
Wtedy punktem odniesienia jest najniższa cena z okresu, w którym towar faktycznie był oferowany. Nie możesz dopisywać fikcyjnych, wyższych cen sprzed wprowadzenia produktu do sprzedaży.
Czy mogę przekreślić cenę i napisać „cena regularna”?
Możesz przekreślić tylko cenę, która faktycznie obowiązywała, i nie może ona wprowadzać klienta w błąd co do wielkości oszczędności. Obok musi stać informacja o najniższej cenie z 30 dni. Przy wątpliwościach uprość komunikat do ceny nowej i ceny odniesienia.
Czy poprzednia promocja wpływa na cenę odniesienia?
Tak. Jeśli w ciągu 30 dni przed nową obniżką produkt był sprzedawany taniej w ramach wcześniejszej akcji, ta niższa cena staje się ceną odniesienia. Dlatego częste krótkie promocje obniżają punkt odniesienia na kolejne tygodnie.
Czy zasada działa także w marketplace i w newsletterze?
Tak, bo liczy się samo ogłoszenie obniżki, bez względu na kanał. Odpowiadasz za komunikaty o cenach w swoich ofertach na platformie, w sklepie, w mailach i w reklamach. Dlatego komunikat powinien być spójny we wszystkich miejscach.
Gdzie sprawdzić aktualne przepisy i wytyczne?
Tekst ustawy i komunikaty znajdziesz na gov.pl, praktyczne wyjaśnienia dla przedsiębiorców na biznes.gov.pl, a stanowiska i wytyczne na stronie UOKiK. W trudnych przypadkach warto zapytać prawnika.