Black Friday, Black Week i zakupy świąteczne: jak nie dać się złapać

Dlaczego w listopadzie wydajemy więcej, niż planowaliśmy

Black Friday przypada na piątek po amerykańskim Święcie Dziękczynienia, czyli pod koniec listopada, a Black Week to cały tydzień wokół niego. U nas promocje często zaczynają się wcześniej i kończą później niż sam piątek, a zaraz po nich rusza sezon prezentowy. Dla sklepów to najgorętszy okres roku, dla Ciebie to kilka tygodni, w których wszystko woła: teraz albo nigdy.

Mechanizm jest prosty. Przekreślona cena daje poczucie zysku, nawet jeśli produktu wcale nie potrzebowałeś. Licznik odbiera spokój, komunikat o ostatnich sztukach sugeruje, że ktoś Cię wyprzedzi, a po dziesiątej obejrzanej ofercie klikasz „kup” szybciej niż przy pierwszej. Zmęczenie decyzjami robi swoje.

Nie musisz rezygnować z promocji. Chodzi o to, żeby to Ty decydował, co trafi do koszyka, a nie komunikat nad przyciskiem. Kolejne sekcje to zestaw prostych narzędzi: lista, cena docelowa, sprawdzanie historii ceny, zasada 24 godzin i kalendarz dostaw.

Plan zakupów, zanim ruszą promocje

Zacznij w październiku, nie w piątek rano. Usiądź na pół godziny i spisz trzy rzeczy: co musisz kupić (zepsuta pralka, zimowe buty dla dziecka), co chciałbyś kupić, jeśli cena będzie dobra, oraz prezenty z imionami obdarowanych. Przy każdej pozycji wpisz maksymalny budżet. Gdy ktoś pyta Cię w listopadzie o pomysł na prezent, masz gotową odpowiedź zamiast kolejnego impulsu.

Droższe produkty dopisz do ulubionych już teraz. W allee zapisane oferty i historia oglądania pozwalają wrócić do modelu, który widziałeś dwa tygodnie temu, i porównać jego ówczesną cenę z tą w dniu promocji. O planowaniu większego wydatku, w tym o obserwowaniu ofert i alertach cenowych, piszemy w osobnym poradniku.

Cena docelowa upraszcza wszystko. Jeśli wiesz, że telewizor ma kosztować do 2000 zł (to liczba przykładowa), nie oceniasz każdej oferty od zera, tylko porównujesz ją z kwotą ustaloną na chłodno. Jeśli zamierzasz płacić w ratach, policz całkowity koszt, a nie samą ratę. Kiedy to dobry pomysł, a kiedy pułapka, opisujemy w osobnym poradniku o ratach i płatnościach odroczonych.

• Spisz potrzeby i prezenty z imionami oraz budżetem na każdą osobę.
• Ustal łączny limit wydatków na listopad i grudzień i zapisz go tam, gdzie go zobaczysz.
• Przy droższych produktach zanotuj pełną nazwę, symbol modelu i ostatnio widzianą cenę.
• Zdecyduj z góry, jaka cena jest dla Ciebie okazją, a jaka tylko ładnie wygląda.
• Wyłącz powiadomienia sklepów, które podsuwają Ci rzeczy spoza listy.

Historia cen: jak sprawdzić, czy przecena jest prawdziwa

Dyrektywa Omnibus wprowadziła zasadę, że gdy sprzedawca ogłasza obniżkę ceny, musi podać najniższą cenę z 30 dni przed obniżką. Ma to ukrócić praktykę podnoszenia ceny tuż przed wyprzedażą. Szczegóły i wyjątki opisujemy w osobnym poradniku o czytaniu promocji, tutaj zajmiemy się praktyką.

Weźmy przykład z liczbami przykładowymi. Kurtka przez miesiące kosztowała 400 zł. Tydzień przed Black Friday jej cena wzrosła do 500 zł, a w promocji „minus 20%” spadła znowu do 400 zł. Jeśli sprzedawca stosuje się do zasady, przy obniżce pokaże najniższą cenę z 30 dni, czyli 400 zł, i od razu widać, że żadnej oszczędności nie ma. Przekreślone 500 zł to wtedy dekoracja.

Nie każdą ofertę da się ocenić jednym rzutem oka, więc sprawdzaj kilka rzeczy naraz. Porównaj cenę z innymi sprzedawcami, zajrzyj do swoich notatek lub ulubionych, zrób zrzut ekranu ceny sprzed tygodnia. Uważaj też na różnice między wersjami: zdarza się, że promocyjna wersja ma inne wyposażenie niż ta, którą oglądałeś. Porównuj symbol modelu, nie samą nazwę.

• Znajdź pełną nazwę i symbol modelu.
• Przeczytaj informację o najniższej cenie z 30 dni, jeśli oferta ją zawiera.
• Porównaj cenę z dostawą u kilku sprzedawców.
• Sprawdź w notatkach lub ulubionych, ile produkt kosztował jeszcze w październiku.
• Jeśli różnica jest niewielka, a produkt nie jest pilny, odpuść i poczekaj.

Presja czasu: liczniki, „ostatnie sztuki” i „tylko dziś”

Odliczanie bywa prawdziwe, bo promocja rzeczywiście ma koniec. Bywa też ozdobą, która po północy startuje od nowa. Nie musisz zgadywać. Sprawdź, jak sformułowano termin: konkretna data i godzina w regulaminie promocji to co innego niż hasło „wkrótce koniec”.

Przy droższych zakupach stosuj zasadę 24 godzin. Dodaj produkt do koszyka, zamknij kartę i wróć jutro. Jeśli okazja jest rzeczywiście dobra, zwykle przeżyje noc. Jeśli zniknie, a Ty nie byłeś pewien zakupu, strata jest mniejsza, niż Ci się wydaje. Wyjątek to pozycje z Twojej listy, które osiągnęły cenę docelową. Tu kupuj bez zwłoki.

Przy licytacjach czas jest realny, bo aukcja kończy się o ustalonej godzinie. Tym bardziej ustal limit przed pierwszą ofertą i nie przekraczaj go w emocjach ostatnich minut. Jak licytować rozsądnie, opisujemy w osobnym poradniku.

• Licznik, który po wyzerowaniu zaczyna odliczanie od nowa.
• Komunikat o ostatnich sztukach bez możliwości sprawdzenia stanu magazynu.
• Hasło „tylko dziś” bez daty promocji w regulaminie.
• Wiadomość SMS lub e-mail z linkiem i ponagleniem. Zamiast klikać, wejdź do sklepu samodzielnie, z wyszukiwarki lub aplikacji.

Cena końcowa: dostawa, kupony i sprzedawca

Cena w ofercie to jeszcze nie koszt zakupu. Weźmy przykład: oferta A kosztuje 190 zł plus 15 zł dostawy, oferta B kosztuje 199 zł z darmową dostawą. Tańsza jest B. Jeśli korzystasz z allee+, darmowa dostawa zmienia rachunek, więc porównuj od razu z nią. Dolicz też ewentualny koszt odesłania, jeśli podejrzewasz, że towar może nie pasować.

Kupony i kody rabatowe sklepów partnerskich sprawdzaj przed płatnością, bo potrafią obniżyć cenę mimo trwającej promocji. Jedno zastrzeżenie: rabat procentowy od rzeczy niepotrzebnej to wciąż wydatek. Kod ma Ci pomóc kupić to, co zaplanowałeś, a nie uzasadniać nową pozycję na liście.

W szczycie sezonu pojawia się wielu nowych sprzedawców, więc rzuć okiem na wiarygodność. Na allee pomagają w tym oznaczenia, takie jak Firma zweryfikowana, Super Sprzedawca czy Oficjalny sklep, ale i tak przeczytaj opinie, dane firmy, warunki gwarancji i stan towaru. Jak to zrobić krok po kroku, wyjaśniamy w osobnych poradnikach o ocenie sprzedawcy i porównywaniu ofert.

Terminy dostaw przed świętami

Największe ryzyko zakupów świątecznych to nie cena, tylko kalendarz. Prezent, który dotrze po Wigilii, jest po prostu spóźniony, nawet jeśli kosztował okazyjnie. Czas dostawy składa się z czasu wysyłki u sprzedawcy i czasu przewoźnika. W grudniu paczek jest więcej, więc oba etapy potrafią się wydłużyć. Nie zakładaj więc, że kurier dojedzie w dobę.

Zacznij od informacji w ofercie: deklarowany czas wysyłki, na przykład wysyłka w 24 godziny, oraz ewentualna data ostatniego zamówienia na święta, którą sprzedawcy często publikują. Szukaj jej u konkretnego sprzedawcy i nie polegaj na cudzych ogólnych datach. Produkty personalizowane, na przykład z grawerem, i towary z zagranicy zwykle potrzebują więcej czasu. Zamawiaj je jako pierwsze. O zakupach spoza Polski piszemy w osobnym poradniku.

Wybierz sposób dostawy z głową. W szczycie punkty odbioru bywają zatłoczone, a kurier wymaga obecności w domu. Jeśli prezent ma jechać do kogoś innego, wpisz poprawny adres i telefon odbiorcy. Jeśli termin się sypie, napisz do sprzedawcy, zanim paczka wyjdzie z magazynu. Gdy towar nie dotarł w umówionym terminie, możesz wezwać sprzedawcę do dostawy, a po bezskutecznym terminie rozważyć odstąpienie od umowy. Aktualne zasady sprawdzisz na gov.pl lub w UOKiK. Gdy paczka jest uszkodzona albo zaginęła, zajrzyj do osobnego poradnika o przesyłkach.

• Sprawdź czas wysyłki i datę ostatniego zamówienia na święta u sprzedawcy.
• Dodaj do terminu zapas kilku dni na opóźnienia.
• Prezenty personalizowane i z zagranicy zamawiaj jako pierwsze.
• Wpisz poprawny adres oraz telefon odbiorcy.
• Miej plan awaryjny, na przykład drobny prezent z zakupów stacjonarnych.

Zwroty prezentów: co wolno, a co zależy od sprzedawcy

Przy zakupach przez internet masz 14 dni od odebrania towaru na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny. Pułapka jest w kalendarzu. Paczka odebrana 25 listopada może być zwrócona do 9 grudnia, a prezent wręczasz 24 grudnia. Dlatego niektórzy sprzedawcy oferują dobrowolnie dłuższy, świąteczny termin zwrotu. To jednak oferta konkretnego sklepu. Znajdź ją w regulaminie, zapisz warunki i nie zakładaj, że działa u każdego.

Kilka zasad warto znać z góry. Koszt odesłania zwykle ponosisz Ty, chyba że sprzedawca zgodził się go pokryć. Towar możesz sprawdzić tak, jak w sklepie, ale go nie użytkuj. Są wyjątki, na przykład towary robione na miarę albo zapieczętowane, które po otwarciu nie nadają się do zwrotu ze względów higienicznych. Zakup w sklepie stacjonarnym nie daje ustawowego prawa do zwrotu, więc wymiana prezentu zależy od polityki sklepu. Procedurę krok po kroku opisujemy w osobnym poradniku o zwrocie w 14 dni.

Pamiętaj, że to Ty jesteś stroną umowy, więc to Ty składasz odstąpienie. Poproś obdarowanego, żeby przed zwrotem skontaktował się z Tobą, zachowaj numer zamówienia i nie wyrzucaj opakowań. Wada to inna ścieżka niż zwrot. Wtedy chodzi o niezgodność towaru z umową, a nie o zmianę zdania, i tę procedurę wyjaśniamy w osobnym poradniku o reklamacji.

Kupując na allee, możesz skorzystać z 14 dni na zwrot oraz z Ochrony Kupujących. Zasady i sposób zgłoszenia opisujemy w osobnym poradniku o ochronie kupujących.

• Zapisz datę odebrania paczki i policz, kiedy mija 14 dni.
• Zachowaj numer zamówienia i potwierdzenie zakupu.
• Sprawdź w regulaminie, czy sprzedawca oferuje dłuższy termin na święta.
• Nie używaj towaru i zachowaj opakowanie, dopóki nie masz pewności, że prezent trafił.
• Sprawdź, kto ponosi koszt odesłania.

Bezpieczeństwo w szczycie sezonu i kalendarz kupującego

Oszuści też lubią Black Friday. Pojawiają się sklepy-widma z cenami o połowę niższymi niż wszędzie i wiadomości o rzekomej dopłacie do przesyłki. Zasada jest jedna: wchodź do sklepu z wyszukiwarki lub aplikacji, nie z linku w wiadomości, a płać metodą, która daje Ci ochronę. Unikaj przelewów na prywatne konta. Więcej o rozpoznawaniu oszustw znajdziesz w osobnych poradnikach o bezpiecznych zakupach i o oszustwach w sieci.

Całość da się ułożyć w prosty kalendarz. Dobrze wykorzystany listopad kończy się pod choinką: prezenty są, budżet się zgadza, a nikt nie czeka na paczkę, która utknęła. Aktualne przepisy konsumenckie sprawdzisz na gov.pl i w UOKiK.

• Październik: lista potrzeb i prezentów, budżety, ceny docelowe, ulubione.
• Początek listopada: obserwacja cen i zapisywanie ich w notatkach.
• Black Week: kupowanie rzeczy z listy po osiągnięciu ceny docelowej.
• Początek grudnia: prezenty personalizowane i zamawiane z zagranicy.
• Połowa grudnia: ostatnie zamówienia z deklarowanym terminem dostawy i plan awaryjny.
• Po świętach: zwroty i wymiany w terminie, z zachowanymi dokumentami.