Przejdź do treści

Foto, wideo i audio ŚwiatAnaliza

Matryca CMOS a Stacked CMOS: skąd bierze się szybkość odczytu i rolling shutter

Matryca CMOS i jej wariant Stacked CMOS różnią się sposobem ułożenia fotodiod i układów odczytu. Od tej konstrukcji zależy szybkość wyprowadzania danych z sensora oraz to, jak mocno szybko poruszający się obiekt zostanie zniekształcony przez rolling shutter.

6 min czytania Przewodnik Redakcja Allee

Matryca CMOS a Stacked CMOS: skąd bierze się szybkość odczytu i rolling shutter

W skrócie

  • W klasycznej matrycy CMOS fotodiody i logika odczytu leżą w jednej warstwie krzemu.
  • W konstrukcji Stacked CMOS piksele i elektronika odczytu są na osobnych płytkach połączonych pionowo.
  • Układ warstwowy pozwala na więcej przetworników i równoległy odczyt, co skraca czas odczytu ramki.
  • Krótszy czas odczytu zmniejsza skew przy rolling shutter, ale go nie usuwa.
  • Global shutter to osobna cecha migawki, nie automatyczna konsekwencja nazwy Stacked.

Jak działa matryca CMOS

Matryca CMOS składa się z tysięcy lub milionów pikseli. Każdy piksel zawiera fotodiodę, która zamienia światło w ładunek elektryczny, oraz kilka tranzystorów odczytujących ten ładunek. Klasyczny układ, nazywany front-illuminated, ma warstwę połączeń metalowych umieszczoną nad fotodiodami. Światło przechodzi przez tę warstwę, a część fotonów zostaje pochłonięta lub odbita przez przewody i tranzystory.

Dlatego powstała konstrukcja back-illuminated, w skrócie BSI. Krzem jest wycieniany od strony tylnej, a połączenia trafiają pod fotodiody. Światło pada na fotodiody bez przeszkód, co poprawia czułość przy małych pikselach. Koszt produkcji rośnie, bo płytka musi być cieńsza i precyzyjnie wyrównana z obwodami.

W obu wariantach fotodiody, tranzystory odczytu i przetwornik analogowo-cyfrowy nadal leżą w jednej warstwie krzemu. To ogranicza miejsce na logikę, pamięć i liczbę torów odczytu. Ten limit jest punktem wyjścia do zrozumienia układu Stacked.

Stacked CMOS: dwie warstwy zamiast jednej

W układzie Stacked CMOS sensor i część elektroniki wytwarza się na osobnych płytkach krzemowych. Górna warstwa zawiera fotodiody i tranzystory pikselowe. Dolna zawiera układy odczytu, przetworniki ADC, pamięć i fragmenty procesora obrazu. Obie warstwy łączy się przez połączenia pionowe, najczęściej przez łączenie miedź-miedź albo przez przelotki krzemowe, czyli TSV (through-silicon via).

Taki podział ma dwie konsekwencje. Po pierwsze, każda warstwa może być wytwarzana w procesie dobranym do swojego zadania: piksele w procesie zoptymalizowanym pod światło, logika w gęstszym procesie cyfrowym. Po drugie, na dolnej warstwie jest miejsce na więcej przetworników i pamięci, co pozwala czytać dane równolegle.

Część konstrukcji dodaje trzecią warstwę z pamięcią DRAM, umieszczoną między sensorem a logiką. Pamięć działa jak bufor dla danych z pikseli, zanim trafią do procesora. Opisy takich układów zwykle podkreślają szybkość odczytu, ale konkretne parametry zależą od producenta i nie są tu podawane.

Szybkość odczytu: skąd bierze się przewaga

Odczyt matrycy to przeniesienie ładunku z pikseli do przetworników, a dalej do procesora. Wąskim gardłem bywa liczba torów ADC i przepustowość magistrali. Gdy przetworniki są na osobnej warstwie i pracują kolumnami równolegle, wiersz lub większy blok pikseli można odczytać szybciej.

Krótszy czas odczytu ramki oznacza mniejsze zniekształcenia ruchu. Ułatwia też utrzymanie wysokiej liczby klatek na sekundę w nagrywaniu wideo. Szybki odczyt umożliwia również tryb pełnej rozdzielczości bez wycinania kadru, czyli bez crop.

Warto oddzielić szybkość odczytu od czułości. Układ warstwowy nie zmienia podstawowej fizyki zbierania światła. Zmienia sposób wyprowadzania sygnału. Jakość obrazu oceniają inne dane: poziom szumu, dynamika i zachowanie przy wysokim ISO, a te zależą od całego projektu, nie tylko od nazwy technologii.

Rolling shutter: co powoduje zniekształcenie

Rolling shutter oznacza odczyt wiersz po wierszu. Każdy wiersz zbiera światło w innym momencie, więc szybko poruszający się obiekt zostaje przesunięty w kadrze. Efekt nazywa się skew. Wiąże się z wirującymi śmigłami, pionowymi słupami przy panoramowaniu i błyskami lamp.

Wielkość przesunięcia zależy od prędkości obiektu względem kadru oraz od całkowitego czasu odczytu ramki. Całkowity czas odczytu to w przybliżeniu liczba wierszy pomnożona przez czas odczytu jednego wiersza. Skrócenie tego czasu zmniejsza skew, ale go nie eliminuje, bo wiersze nadal powstają w różnych momentach.

Global shutter eliminuje problem, bo wszystkie piksele zbierają światło jednocześnie. Wymaga pamięci przy każdym pikselu lub w jego pobliżu, co zwykle wpływa na czułość, rozmiar piksela lub koszt. Stacked CMOS może współpracować z global shutter, bo dodatkowa pamięć trafia na dolną warstwę. Nie każda konstrukcja warstwowa ma jednak global shutter, więc sama nazwa nie wystarcza do oceny migawki.

Porównanie: klasyczny BSI i Stacked CMOS

Oba rozwiązania korzystają z tej samej fizyki światła. Różnią się organizacją elektroniki wokół pikseli. Poniżej najważniejsze różnice w ujęciu praktycznym, bez wartości liczbowych, bo zależą od konkretnej konstrukcji.

Klasyczny BSI jest prostszy w produkcji i często wystarcza tam, gdzie liczy się czułość i rozdzielczość statyczna. Stacked lepiej radzi sobie z dużymi strumieniami danych, bo ma więcej miejsca na przetworniki i bufory. Cena tej przewagi to bardziej złożona produkcja i łączenie dwóch płytek.

  • Czułość: zależy od rozmiaru piksela i jakości warstwy światłoczułej, nie od samego układu warstwowego.
  • Szybkość odczytu: przewaga Stacked dzięki równoległym przetwornikom i buforom.
  • Zużycie energii: szybszy odczyt zwiększa obciążenie, a wynik zależy od projektu i zasilania.
  • Koszt i wydajność produkcji: dwie płytki i łączenie zwiększają złożoność procesu.
  • Przestrzeń na funkcje: Stacked daje miejsce na pamięć, logikę autofokusu i przetwarzanie obrazu.
  • Ciepło przy długim nagrywaniu: zależy od konstrukcji i obudowy, nie od samej nazwy matrycy.

Na co patrzeć w specyfikacji i gdzie są pułapki

Sama fraza „Stacked” nie mówi o czasie odczytu. Trzeba sprawdzić cztery rzeczy: typ migawki, czas odczytu lub klatkowość w trybie pełnej rozdzielczości, tryb wideo bez crop oraz to, czy podana klatkowość dotyczy pełnych pikseli, czy binningu. Brak tych informacji oznacza, że porównanie jest niepełne.

Typowe błędy to mylenie Stacked z global shutter, uznawanie wyższej liczby megapikseli za lepszy odczyt i zakładanie, że szybki sensor usuwa rolling shutter. Częsty jest też błąd porównywania klatkowości z różnych trybów. Przy nagrywaniu 4K warto sprawdzić, czy obraz powstaje z pełnego odczytu, czy z pikseli uśrednianych.

  • Typ migawki: mechaniczna, elektroniczna rolling lub elektroniczna global.
  • Klatkowość w trybie pełnej rozdzielczości, a nie tylko w skróconym kadrze.
  • Binning i oversampling w trybach wideo.
  • Ograniczenia przy długim nagrywaniu i temperatura pracy.
  • Dynamika i zachowanie przy wysokim ISO.

Co to znaczy dla Polski

Dla kupującego oznacza to tyle, że w specyfikacjach aparatów i kamer coraz częściej pojawia się informacja o typie matrycy i migawki. Warto szukać danych o czasie odczytu, trybie wideo i rodzaju migawki, zamiast opierać się na samej nazwie technologii. Dla rynku w Polsce tekst nie podaje żadnych liczb, cen ani terminów. Wpływ na ofertę zależy od decyzji producentów i sklepów.

Kiedy w Polscenie dotyczyTekst opisuje zasady budowy matryc i nie dotyczy konkretnej premiery ani modelu. Nie podano tu terminu dostępności w Polsce.

Słowniczek

Front-illuminated
Konstrukcja, w której połączenia metalowe leżą nad fotodiodami, więc część światła jest tracona.
BSI (back-illuminated)
Konstrukcja, w której połączenia leżą pod fotodiodami, a światło pada od strony tylnej krzemu.
ADC
Przetwornik analogowo-cyfrowy, który zamienia ładunek z piksela na wartość liczbową.
Skew
Zniekształcenie obrazu szybko poruszającego się obiektu wynikające z odczytu wiersz po wierszu.

Najczęstsze pytania

Czy Stacked CMOS to to samo co global shutter?

Nie. Stacked opisuje budowę sensora w warstwach. Global shutter opisuje sposób pracy migawki. Układ warstwowy może współpracować z global shutter, ale nie każdy taki sensor go ma.

Czy szybszy odczyt usuwa rolling shutter?

Nie. Skraca czas odczytu ramki, więc zniekształcenia są mniejsze, ale wiersze nadal powstają w różnych momentach. Usunięcie efektu wymaga migawki globalnej.

Jak sprawdzić, czy aparat ma szybki odczyt?

Trzeba znaleźć klatkowość lub czas odczytu w trybie pełnej rozdzielczości oraz informację o trybie wideo bez crop. Sama nazwa matrycy nie wystarcza do porównania.

Udostępnij artykuł

Kup to, o czym czytasz

Produkty z tematu artykułu, które są dostępne na allee już dziś. Parametry i ceny sprawdzaj w opisie konkretnej oferty.

Przeczytaj też

Wszystkie artykuły
Sigma FP2 ma trafić do sprzedaży w USA 11 listopada za 2199 dolarówFoto, wideo i audioUSASigma FP2 ma trafić do sprzedaży w USA 11 listopada za 2199 dolarówSigma zapowiedziała aparat FP2 z matrycą 24,5 MP i nagrywaniem 6K Open Gate. Według firmy model ma trafić do autoryzowanych sklepów 11 listopada 2026 roku, a cena korpusu w USA wynosi 2199 dolarów. W tym samym zestawieniu pojawia się obiektyw Sigma 16-300mm F3.5-6.7 do bagnetu Nikon Z za 769 dolarów, dostępny od 5 listopada. 8 minvivo X500 z teleobiektywem 200 MPx i 8K Native Live. Co ogłoszono w ChinachFoto, wideo i audioChinyvivo X500 z teleobiektywem 200 MPx i 8K Native Live. Co ogłoszono w ChinachVivo zaprezentowało w Chinach serię X500: modele X500, X500 Pro i X500 Pro Max. Topowy Pro Max ma teleobiektyw ZEISS APO z matrycą 200 MPx i ekwiwalentem ogniskowej 85 mm. Według producenta wszystkie trzy modele nagrywają zdjęcia Live w rozdzielczości 8K, a nie ma informacji o polskiej dostępności. 8 minSony wznawia słuchawki z pierwszego Walkmana. MDR-3R z USB-C za 59,99 USDFoto, wideo i audioŚwiatSony wznawia słuchawki z pierwszego Walkmana. MDR-3R z USB-C za 59,99 USDSony zapowiedziało MDR-3R, przewodowe słuchawki z USB-C nawiązujące do modelu MDR-3 z 1979 roku, który towarzyszył pierwszemu Walkmanowi. Według firmy sugerowana cena w USA to 59,99 USD, w Europie 59 euro. Polskiej ceny i daty premiery w kraju firma nie podała. 7 minNebius uruchamia pierwsze systemy NVIDIA Vera Rubin przed wdrożeniem dla klientówNVIDIAŚwiatNebius uruchamia pierwsze systemy NVIDIA Vera Rubin przed wdrożeniem dla klientówNebius Group poinformowała, że pierwsze systemy NVIDIA Vera Rubin działają i są integrowane z chmurą Nebius AI Cloud, zanim trafią do klientów. Firma zapowiedziała też, że jako wczesny użytkownik wdroży procesory NVIDIA Vera CPU do zadań agentowych i przetwarzania danych. Wiadomość opiera się na materiałach kwartalnych Nebius i danych NVIDIA; nie ma jeszcze danych o cenach ani o dostępności w Polsce. 9 minIntel pokazał próbki Diamond Rapids Xeon 7 z 256 rdzeniami P. Premiera w 2027 rokuChipy i komputeryŚwiatIntel pokazał próbki Diamond Rapids Xeon 7 z 256 rdzeniami P. Premiera w 2027 rokuIntel pokazał pierwsze realne próbki serwerowego procesora Diamond Rapids Xeon 7 na konferencji Tencent w Chinach. Według doniesień układ ma do 256 rdzeni P, powstaje w procesie 18A-P, a premiera ma nastąpić w 2027 roku. Raporty z połowy listopada porównują go z nowymi procesorami AMD EPYC 9006 Venice, które już trafiły na rynek. 7 minJensen Huang odchodzi z Nvidii. Kurs spadł o 13% w ciągu tygodniaChipy i komputeryUSAJensen Huang odchodzi z Nvidii. Kurs spadł o 13% w ciągu tygodniaJensen Huang, współzałożyciel i prezes Nvidii, zrezygnował ze wszystkich funkcji w spółce, także z miejsca w radzie dyrektorów. Według komunikatu zarządu decyzja obowiązuje od razu, a tymczasowym prezesem została dyrektor finansowa Colette Kress. Nvidia opublikuje wyniki za trzeci kwartał roku fiskalnego 2027 we wtorek 17 listopada. 9 min