Pamięć i ład

Wszystko, co było kiedyś radością lub smutkiem moich myśli i uczuć, zawsze trwa na podorędziu, wystarczy tylko wyciągnąć rękę i odnaleźć oznaczoną stronicę. Ale kiedy chciałbym raz jeszcze wrócić do tego, co było kiedyś smutkiem lub radością moich oczu, do krajobrazu, do zarysu postaci, do twarzy zasnutych mgłą czasu lub śmierci, nie wiem, gdzie sięgać, skąd brać budulec dla coraz to zawodniejszej pamięci. Radość i smutek oczu trudniej zaspokoić niż radość i smutek umysłu.

Paweł Hertz

Paweł Hertz żył w okresie trudnym dla polskiego słowa, dla polskiej pamięci. A zrobił dla polskiego słowa, dla naszej pamięci niewypowiedzianie wiele. Zadziwia ogrom jego dokonania: jako poety, prozaika, tłumacza, edytora. Był człowiekiem głębokiej wiedzy i licznych talentów. A jednak to nie jedynie wiedza i talent powodują, że wielu ludzi czuje się dziś jego dłużnikami.

Wojciech Karpiński

Dwa rysy uderzają u Hertza już na pierwszy rzut oka: ogromny zasięg i różnorodność jego lektur poza utartymi drogami. Zwłaszcza ten drugi rys zdradza coś, co można nazwać geniuszem czytelniczym [...]. Książka Hertza zawiera fragmenty, za którymi ukrywa się ogromny świat jego lektur, obiecujący nie-skończone możliwości odkryć, rozrywek i przyjemności.

Jerzy Stempowski